Պարույր Սեվակ

Պարույր Սեվակ

Ինքնակենսագրություն

ԱՆՑՅԱԼԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑԱԾ

Ինքնակենսագրություն գրել նշանակում է վերհիշել անցյալը: Իսկ անցյալի վերհիշումը ոչ այլ ինչ է, քան անցյալին ներկայիս հայացքով նայել, այսինքն ոչ թե տեղափոխվել անցյալ, այլ անցյալը տեղափոխել ներկա. անցյալը ներկայացնել:

Սա անխուսափելի է մանավանդ նրանց համար, ովքեր արվեստագետ կոչվելու պատիվն ու պարտականությունն ունեն, և որոնց համար երեկը դառն ու քաղցր հուշերի օթևան չէ, այլ մտորումների օրրան:

Ուստի և իմ ինքնակենսագրության փորձը պիտի դաոնա ոչ թե հուշերի երեկո, այլ փորձարկման ստուգում:

Ինքնակենսագրություն գրել նաև նշանակում է գաղտնիքներ ասել: Բայց ասված գաղտնիքը ոչինչ չարժի, եթե չի գալիս բացահայտելու գաղտնիքների գաղտնիքը խորհուրդը:

Ուստի և իմ հուշերը պիտի դառնան առիթ խորհրդածությունների, և իմ ինքնակենսագրությունը` փորձ ինքնաթարգմանության:

Բարեբախտություն ունեմ այս էջերը գրելու հենց իմ ծննդավայրում` Հայկական ՍՍՀ Վեդու շրջանի Սովետաշեն (նախկին Չանախչի) գյուղում: Բնությունը` այդ մեծագույն փորձարարը, այսօր տվեց այլակերպության իր հերթական դասը. տեղաց աոաջին ձյունը, որ կարողացավ իր բարությամբ փոքրիշատե մեղմել այս լեռնաշխարհի դիմանկարի խստությունը: Իմ համագյուղացիք իրենց գյուղի մասին առածանման խոսք ունեն. Քառասուն ձոր, ամեն ձորում էլ` քառասուն ձոր: Իսկ որտեղ ձոր, այնտեղ էլ սար: Եվ ահա առաջին ձյունը եկավ այդ քառասուն անգամ քառասուն ձոր ու սարի վայրիվերումները փոքր-ինչ հարթելու: Հողն ու քարը (դժվար է ասել, թե այստեղ սրանցից որն է շատ) հանձնվել են սպիտակի մեղսագործությանը: Միայն տերևաթափ ծառերն են համառաբար ընդգծում իրենց սևը` վանականների պես իրենց հավատարմությունը վկայելով երկնքին...

Բայց միայն ձյունից չէ և միայն այսօր չէ փոխվել իմ ծննդավայրը: Քառասուն տարի առաջ այստեղ հարթ ու հողածածկ տանիք չուներ միայն եկեղեցին: Գարնանը թզաչափ խոտ էր ծփում տանիքների վրա և նրանց մեջ եկեղեցին, իր թիթեղե դեղինով, հիշեցնում էր կանաչի մեջ ծնրած ուղտ: Չլիներ նա` կարելի էր կարծել, թե գյուղն ունի մի ընդհանուր տափակ տանիք. տները մեջք մեջքի էին տվել, հպվել իրար, ինչպես բուքից հալածված անասունները, իսկ եղած ծուռտիկ-մուռտիկ փողոցներն էլ (ամոթ է փողոց ասելը) այնքան էին նեղլիկ, որ Տեառնընդառաջի տոնին չափահաս երեխաները, խարույկների վրայից թռչկոտելով, կրակ էին տանում գյուղի մի ծայրից մյուսը ոչ թե փողոցներով, այլ տանիքների վրայով...

Պատմության կամեցողությամբ հորս կրթությունը վերջացել է գրաճանաչությամբ: Մայրս այդ բախտին էլ չի արժանացել: Հայոց այբուբենի ամենահեշտ գրվող տառը ս-ն է: Եվ փոքրիկ քույրս հաճախ էր մորս հոգին հանում. Բաս գրել էլ չգիտես: Չգիտեր ու չգիտի...

Այդ պատճառով չէր արդյոք, որ ապրածս կյանքի կեսից ավելին (ամբողջ 23 տարի) անցավ ուսման վրա:

Դպրոց գնացի շատ վաղ` 6 տարեկան հասակում, ըստ որում արդեն գրաճանաչ և թվաբանական 4 գործողությանը տեղյակ: Միջնակարգն ավարտեցի գյուղում: Սիրում էի բոլոր առարկաները, այդ թվում նաև ֆիզիկա - մաթեմատիկականները: Դժվարանում եմ ասել, թե ինչն էր ավելի մեծ հաճույք պատճառում. երազած վեպի ընթերցանությունը, թե երկրաչափական խնդիրների լուծումը:

Զարթոնքի տարիներ էին, բայց և դժվարին տարիներ: Չկար թուղթ ու մատիտ: Չկար դասագիրք: Հաճախ ամբողջ դասարանը սովորում էր մեկ հատիկ դասագրքով: Պակասում էին ուսուցիչները, եղածներն էլ`միջնակարգ և նույնիսկ թերի միջնակարգ կրթության տեր: 9-րդ դասարանում, օրինակ, մեր ֆիզկուլտուրայի դասատուն էր որքան հաղթանդամ, նույնքան համակրելի մի երիտասարդ: Նույն այդ երիտասարդը 1Օ-րդ դասարանում ստիպված էր մեզ գրականություն ավանդել: Երեկ` ֆիզկուլտուրա, այսօր` գրականություն: Եվ դասավանդեց. գիշերները ես գրում էի հաջորդ օրվա մեր անցնելիք գրողի կյանքն ու գրական գործունեությունը, և առավոտյան նա թելադրում էր մեզ իմ գրածը, ըստ որում բոլորի հետ մեկտեղ նրա թելադրածը գրում էի նաև ես: Եվ այդպես` կլոր տարին...

Դեռ չէի ածիլվում, երբ ընդունվեցի Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական բաժանմունքը` հիասթափեցնելով իմ բոլոր դասատուներին, բացի գրականության ուսուցչից և ... մորիցս, եթե սա իմանար, թե ինչ բան է բանասիրականը և ինչու եմ ընդունվել այդ բաժանմունքը: Ուսուցիչներիցս յուրաքանչյուրը համոզված էր, որ պիտի ուսումս շարունակեմ իր առարկայի խորացմամբ: Գաղտնապահ երեխա էի: Ոչ թե ծածկամիտ, այլ գաղտնապահ: Այն ժամանակ ես չգիտեի, իհարկե, ինքնասիրություն, առավել ևս արժանապատվություն բառերը: Բայց հիմա գիտեմ, որ գաղտնապահությունը պայմանավորվում է այդ հատկանիշներով: Եվ գիտեմ նաև, որ գաղտնապահ երեխաները հետագայում դառնում են շատ անկեղծ և ուղղամիտ մարդիկ...

Եվ գաղտնապահ էի հատկապես մի բանում:

Տասնմեկ տարեկան էի, երբ գրեցի աոաջին ոտանավորս: Եվ ինչի մասին չէր, այլ ում: Զինաիդայի մասին: Այս Զինաիդան էլ դասընկերուհիս չէր, այլ... Տուրգենևի հերոսուհին: Գիրք չկար: Գյուղից գյուղ էինք գնում` գիրք խնդրելու: Կյանքումս մեծ գողություն էլ եմ արել. 3-4 հոգով կտրեցինք շրջակա 3-4 գյուղի դպրոցական գրադարանները` կեսգիշերին, գողության բոլոր կանոնների համաձայն: Գողություն` կարդալու ծարավից: Գլխավորը ես էի: Ու գրքերի մեծագույն մասն էլ ինձ էր հասնում: Ու կարդում էի ամեն ինչ. արգելված Րաֆֆու բզկտված վեպը (կեսն արտագրեցի), Դարվինի Տեսակների ծագումը (կոնսպեկտավորեցի), մենագրություն Դավիդ Ռիկարդոյի և Ադամ Սմիթի մասին (ինչպես հասկանայի) և նույնիսկ... Ռազմական արվեստ (ինչ հասկանայի): Եվ որովհետև այդ օրերին լույս էր տեսել Տուրգենևի Երկեր–ի առաջին հատորը, ուրեմն` նաև Առաջին սեր-ը: Տասնմեկամյա մանուկն ինչ էր հասկացել այդ սքանչելի վիպակից, - դժվարանում է ասել իր 41-ամյա աճորդը: Բայց որ նա իր աոաջին ոտանավորը գրել է ոչ թե տոնածառի, մայիսի 1-ի, կամ մեկ այլ տոնի մասին, այլ տուրգենևյան Զինաիդայի, - սրտաշարժ փաստ չէ:

Կոմիտաս

Կոմիտաս

Սողոմոն Սողոմոնյանը ծնվել է 1869 թվականի սեպտեմբերի 26-ին (նոր օրացույցով՝ հոկտեմբերի 8-ին) Փոքր Ասիայի Քյոթահիա քաղաքում։ Մկրտվել է ծնունդից երեք օր անց Սբ. Թեոդորոս եկեղեցում և ստացել Սողոմոն անունը։ Հայրը՝ Գևորգ Սողոմոնյանը, մասնագիտությամբ կոշկակար էր, որի ընտանիքը գաղթել էր Նախիջևանի Գողթն գավառի Ցղնա գյուղից, իսկ մայրը՝ Թագուհի Հովհաննիսյանը, արմատներով Բուրսայից էր, և երբ տղան ծնվեց, նա ընդամենը 16 տարեկան էր։ Սողոմոնը նրանց միակ զավակն էր։ Երկուսն էլ մեծ սեր ունեին երաժշտության նկատմամբ։ Տանը խոսում էին միայն թուրքերեն։ Երբ Կոմիտասը ընդամենը 6 ամսական էր, նրա մայրը մահացավ, իսկ տասը տարեկանում տղան կորցրեց նաև հորը։ Դրանից հետո նրան սկսում է դաստիարակել հորական տատը՝ Մարիամը, որը նրա համար եղել է երկրորդ մայր։ Մոր մահը խորը վերք էր թողել Սողոմոնի հոգում, և նրա առաջին ստեղծագործությունները նվիրված էին հենց նրան։

1875 թվականին փոքրիկ Սողոմոնն ընդունվեց իրենց քաղաքի միջնակարգ ուսումնարան, որն ավարտեց 1880 թվականին և հոր նախաձեռնությամբ մեկնեց Բուրսա քաղաք՝ ուսումը շարունակելու։ Նա վերադարձավ հայրենի քաղաք հոր մահվանից 4 ամիս անց։ Կոմիտասի մանկության ընկերը նրան բնութագրում էր որպես «գրեթե անօթևան». նա լիովին զրկվեց ծնողական խնամքից՝ դառնալով հոգեպես խոցելի, ինչը ևս դարձավ տարիներ հետո նրա մոտ ի հայտ եկած հիվանդության պատճառ

Ավ.Իսահակյան  «Կոմիտասի անմահ հիշատակին»

Խ.Գ. Բադիկյան  «Կոմիտասը, ինչպիսին եղել է»

Կոմիտաս  կռունկ 

https://www.youtube.com/watch?v=KF1pcEc-hKY

Ես շատ տպավորված եմ այս կատարմամբ,շատ կատարումներ էի լսել բայց այս մեկը շատ դուրս եկավ։Մենք պետք է հպառտ լինենք որ ամբողջ աշխարհը ճանաչում և սիրով կատարում է Կոմիտասի ստեղծագործությունները։

Жизненные ценности

Жизненные ценности для меня – это то, благодаря чему жизнь обретает цену. Цена в этом случае не измеряется деньгами. Ценности – это то, ради чего я буду жить, буду ставить цели, буду их добиваться. Жизнь для меня – величайшая ценность, у которой только один недостаток – она проходит, и никакие силы не смогут вернуть зря потраченное время или неожиданно оборвавшуюся жизнь. Родителя учат меня не тратить время зря, не тратить бесценные жизненные минуты. Мне и моим друзьям по 15 и 16 лет, кажется, что впереди бесконечность. А если спросить у бабушки или дедушки, быстро ли прошла их жизнь, они отвечают «Пролетела, даже опомниться не успели…»

Будушее Армении

На мой взгляд все будет в Армении и с Арменией хорошо, ибо у нас очень много профессоров и умных ребят, которые останутся и поднимут Армени с колен, опять сделают ее великой. Они что-то да придумают, чтобы свергнуть с постов всеь грязных политиков, которые обкрадывают честный народ. Конечно, многие скептически к этому относяться, говоря, что общество уже идет к саморазрушению, и надо уезжать отсюда как можно скорее, но именно эти люди и разрушают остатки экономики Армении. С одной стороны я хочу сказать, что без такиь людей наше арийское общество станет чище, но с другой именно они помогли бы нам вернуть былую экономику. Хотя должен отметить то, что много ньюансов я не знаю, и ничего не могу сказать точно. А ты бы уехал из своих земель ради лучшего будущего?

Humans destroy our planet

Humans destroy our planet

Many people believe that human beings arc destroying the planet Earth. I have to agree with this statement and I believe there is plenty of evidence for it if we look at some of man's agricultural and industrial practices. In addition, the use of nuclear energy further increases the danger to the world.

Man's agricultural practices arc severely damaging the environment. The incorrect use of land causes the formation of deserts; this is a particularly serious problem in Australia and the USA. Diversion of water from lakes and rivers for irrigation can also cause severe problems. The use of water from the Aral sea in the Soviet Union is an example of this.

Industrial wastes have caused critical pollution of water and the atmosphere. Atmospheric pollution has resulted in the 'greenhouse effect' — a phenomenon that is resulting in a dangerous increase in the temperature of the world. Similarly chemical pollution is damaging the ozone layer of the Earth. This results in dangerous ultraviolet rays entering the Earth's atmosphere.

Nuclear power also poses serious problems. One nuclear bomb can have devastating long-term effects. Even if nuclear power is used for peaceful purposes, the wastes are so toxic and so long-lasting that we are endangering the lives of generations to come. 

Some people may think that improved technology will solve the problems of the Earth. Others believe that man will eventually leam to cooperate and use resources intelligently. However, I think this is naive, wishful thinking, and from all the evidence, man is destroying the Earth.

Նախագիծ - Մուշեղ Իշխան

Նախագիծ - Մուշեղ Իշխան

"Կը ձանձրանան"

 

Կ’ըսեն՝ շատ կարճ է կյանքը,
Շուտ կը կասի սրտին զարկը
Բայց արևուն տակ ծիրանի,
Երիտասարդ ու ծերունի
Ահա կեցած շարան֊շարան
Կը ձանձրանան…

Կ’ըսեն՝ շատ քաղցր է կյանքը
Եվ անսահման՝ երկրի փառքը,
Բայց գրկին մեջ բուրաստանի,
Ծաղիկներուն դեմ գեղանի
Մարդիկ կեցած շարան֊շարան
Կը ձանձրանան…

Կ’ըսեն՝ շատ խոր է կյանքը,
Լույս է համակ երկնի հանքը,
Բայց կանչին դեմ ծիածանի
Եվ աստղերուն խորհրդալի
Մարդիկ կեցած շարան-շարան
Կը ձանձրանան…

Կ’ըսեն՝ միշտ նոր է կյանքը
Միշտ կը հնչե սիրո զանգը,
Բայց աներազ, առանց տաղի,
Սեղանին շուրջ հաց ու աղի
Մարդիկ ահա շարան-շարան
Կը ձանձրանան…

Վերլուծություն

Ասում են կյանքը շատ կարճ է

Սրտի զանկով լցված
Արևի տակ աճած ծիրանենու մոտ
Երիտասարդները և Ծերունիները

Մարդիկ իրար ետևից կանգնած

Ձանձրանում են․․․

Ասում են կյանքը քաղցր է

Եվ, որ երկրի փառքը անսահման է

Բուրումնավետ այգիների մեջ
Ծաղիկների մոտ նստած
Մարդիկ իրար ետևից կանգնած

Ձանձրանում են․․․

Ասում են կյանքը շատ խոր է

Ամբողջովին լույս է երկնքի հանքը
Բայց ծիածանի կողքը աղաղակելով

խորհրդավոր աստղերի մոտ

Մարդիկ իրար ետևից կանգնած

Ձանձրանում են․․․

Ասում են կյանքը միշտ նոր է

Որ սիրո զանգը միշտ հնչում է
Բայց անքուն և առանց երգերի
Հացով և աղով սեղան նստած
Մարդիկ իրար ետևից կանգնած

Ձանձրանում են․․․

Վերլուծություն

Հեղինակը հետևյալ ստեղծագործությամբ բնութագրում է մարդկանց անշնորհակալությունը Աստծու և կյանքի հանդեպ՝ ուզում է ծիածան լինի, աստղեր կամ բուրաստան, միևնույն է նրանք դժգոհ են։ Ոչ ոք չի կարողանում ընկալել կյանքի գեղեցկությունը, սիրո իմատը։ Բոլորը ամեն կերպ փորձում են իրենց ետ պահել կյանքի ուրախություններից և տեսնում են միայն ամենօրյա ձանձրալի տրամադրությունը։

ՀՀ էներգետիկան

1 Ի՞նչ դեր ունի ՀՀ-ի համար Էներգետիկ համակարգը
Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկան ունի երկրի համար մեծ նշանակություն:

2  Ի՞նչպես են ՀՀ-ում ստանում էներգիան

ՀՀ-ում էներգիան ստանում են տարբեր աղբյուրներով: ՀՀ-ի էներգիայի ամենամեծ աղբյուրը դա  Մեծամորի ատթմակայանն է, այն ապահովումէՀՀ էներգգիայի մոտ 40%-ը: Այն կառուցվել է 1979 թ., ապահովում էերկրի էներգիայի մոտ 29%-ը: Ատոմակայանի աշխատանքի համար անհրաժեշտ է միջուկայինվառելիք, որը բերվում է Ռուսաստանի Դաշնությունից, օդային տրասպորտով: ՀՀում գործում ենԵրևանի ՋԵԿ-ը և Հրազդանի ՋԵԿ-ը, որոնք ապահովում են էներգիայի մոտ 42%-ը: ՋրԷԿ-երըապահովում են ՀՀ էներգիայի մոտ   30%-ը: Օգտագործվում է Հրազդան և Որոտան գետերիհամարյա թե ամբողջ պոտեցիալը: 

3Ի՞նչ ազդեցություն է բնության վրա Էներգիայի ստացման պրոցեսը
Շրջակա միջավայրի վրա ամենաքիչ ազդեցությունը թողնում են այլընտրանքային էներգիայիաղբյուրները, որոնք սակայն Հայաստանում կազմում են փոքրամասնություն: Սկսենք ՋԷԿ-երից.ՋԷԿ-երը օգտագործած վառելիքի նյութական մասը վերածում են թափոնների, որոնք անցնումեն շրջակա միջավայր թունավոր գազերի կամ պինդ նյութի տեքով: Աշխարհի ողջ ջերմայինէներգետիական ամեն տարի Երկրի մթնոլորտ է արտանետում ավելի քան 200 մլն տոննա ածխածնիօքսիդ, ավելի քան 50 մլն տոննա տարբեր ածխաջրածիններ, համարյա 150 մլն տոննա ծծմբիերկօքսիդ, 50 մլն տոննայից ավելի ազոտի օքսիդներ, 250 մլն տոննա աերոզոլներ: ՋԷԿ-էրըանընդհատ ավելացնում են ածխածնի քանակը:ՋԷԿ-երը հանդիսանում են թթվածի սպառմանխոշոր աղբյուր: ՋԷԿ-երում աշխատանքային պրոցեսի ժամանակ հսկայական քանակությամբ ջուր էօգտագործվում սարքավորումների հովացման նպատակով: 

4Էլեկրտաէներգիա ստանալու այլընտրանքային ի՞նչ հնարավորություններ ունի ՀՀ-ըայլընտրանքային էներգիա ստանալու: Ինչպես եք պատկերացնում ՀՀ Էներգետիայի ապագան
Այլընտրանքային էներգիան ունի հիմնական երկու ճյուղեր: ճյուղերից մեկը դա արևային էներգիայիստացումն է, սակայն հաշվի առնելով Հայաստանի բնակլիմայական պայմանները կարող ենք ասելոր հայաստանում արևային էներգիա ստանալը այդքան էլ հեշտ չի լինի: Մյուս հիմնական ճյուղը դահիդրոէլեկտրոկայանների կառուցումն ու շահագործումն է: Ի ուրախություն մեզ՝ կարող ենք ասել որհիդրոէներգետիկայի մասով մենք բավականին հաջող գործունեություն ենք ծավալում և լավ ցուցանիշների ենք հասել: Հայաստանը հիդրոէլեկտրաէներգիայի առումով վերջին 15 տարիներիընթացքում հարևան երկրների համեմատ`բավականին առաջատար դիրքերում է գտնվում: ԱյսօրՀայաստանում կան ավելի քան 140 փոքր հիդրոէլեկտրակայաններ, որտեղ բավականին մեծհզորություններ են ստացվել, մեր հիդրոէլեկտրակայաններն արդեն 160-170 մեգավատտտեղակայված հզորության են, որոնք տարեկան արտադրում են միջինում մինչև 400 մլն ԿՎտ ժամ էլեկտրաէներգիա: